Niezwykła osoba

W wieku 14 lat rozpoczął pracę zarobkową od funkcji gońca. Nikt nie spodziewał się, że ten niepozorny chłopiec stanie się jednym z najważniejszych przedstawicieli nowoczesnej myśli europejskiej, genialnym finansistą i pierwszym nominowanym do Pokojowej Nagrody Nobla. W trakcie swojego życia działał na rzecz Politechniki Warszawskiej, udzielał się również dobroczynnie, tworząc między innymi polskie instytucje naukowe w Królestwie Polskim. W latach 70- tych rozwijał swoją działalność zarówno w kolejnictwie, jak i w przemyśle drzewnym czy cukrowniczym. Wśród jego zainteresowań pozostawały jednakże finanse i bankowość. Traktował je, jako możliwość osiągnięcia celów na pozostałych płaszczyznach biznesowych.

Pierwsze sukcesy

Pierwszym przełomem w życiu Jana Blocha było osiągnięcie niezależności finansowej. Rezulatatem jego sukcesów było małżeństwo z Emilią Kronenberg, pochodzącą ze znanej moskiewskiej rodziny lekarzy i finansistów.Uważana była za piękną kobietę, o niezwykłym uroku osobistym. Po ślubie, w roku 1862, para młoda zamieszkała w Warszawie. Owocem małżeństwa było pięcioro dzieci.Pałac Blochów znajdował się tuż przy Ogrodzie Saskim.W latach późniejszych stał się miejscem spotkań intelektualistów polskich, zarówno myślicieli, jak i finansistów. Rozwój kapitalizmu na terenie Królestwa Polskiego ma szczególną, znaną wszystkim historię. Prócz Warszawy, która pełniąc rolę stolicy, była rozwinięta pod względem infrastruktury, drugim punktem na mapie stała się Łódź. Opisywana przez Wł. Reymonta w „Ziemi Obiecanej”, stała się kolebką nowoczesności i przykładem pozytywistycznego rozwoju. Pomimo napływu kapitału, rozbudowy i tworzenia się nowych zakładów, poważnym problemem pozostawała kwestia infrastruktury.

Zwrot ku kolei

Głównym pomysłodawcą rozwiązania tego problemu stał się Jan Bloch. Jego pomysł budowy Drogi Żelaznej Fabryczno- Łódzkiej związany był bezpośrednio z handlem. Dotychczasowe problemy, z którymi borykali się łódzcy przedsiębiorcy, dotyczyły czasu i kosztów transportu z Koluszek do Łodzi Fabrycznej. Punktem zwrotnym okazało się przyjęcie przez Blocha funkcji Prezesa Towarzystwa Drogi Żelaznej Fabryczno- Łódzkiej. Realizacja tego intratnego przedsięwzięcia przypadła na rok 1865. Kolejną inwestycją Jana Blocha była kolej Libawska. Idea połączenia portów bałtyckich z Morzem Czerwonym, spotkała się z przychylnością władz i bogatych właścicieli ziemskich. Libawa, według planów, miała zostać połączona ze stacją Koszedary, znajdującą się na trasie kolei Petersbursko- Warszawskiej. Budowa trwała trzy lata a zakończona została w roku 1871. Dalszym etapem rozwoju infrastruktury Królestwa Polskiego, w którym czynny udział brał Bloch, było utworzenie Towarzystwa Południowo- Zachodnich Dróg Żelaznych. Powstało ono dzięki wykupieniu większości akcji kolei Brześć- Kijów, Brześć- Grajewo oraz Kijów- Odessa. Sam pomysł spotkał się z reakcją innych inwestorów, którzy również widzieli w tym intratne przedsięwzięcie. Spory, które narastały wraz z kolejnymi możliwościami zakupu akcji, wymusiły reakcję władz carskich. Jednomyślnie pozostawiono realizację pomysłu Janowi Blochowi. Nie była to jednak decyzja polityczna. Bloch od zawsze postrzegany był, jako propagator myśli polskiej. Jednakże jego działania umożliwiały również rozwój Europy Wschodniej. Wydarzenia bezpośrednio związane z planami Drogi Żelaznej Brzesko- Kijów spowodowały zmiany w realizacji kolejnych przedsięwzięć. W roku 1876 Jan Bloch otrzymał koncesję na budowę Kolei Iwanogrodzko- Dąbrowskiej (dzisiejsza linia Dęblin- Dąbrowa Górnicza), która połączyłaby centrum Królestwa z Zagłębiem. W związku z kłopotami przy tworzeniu Towarzystwa Południowo- Zachodnich Dróg Żelaznych, realizacja tego projektu nastąpiła dopiero w latach 1882- 1885.

Inne osiągnięcia

Życie zawodowe Blocha nie łączyło się tylko z tworzeniem nowych dróg żelaznych. W kręgach zachodnich znany był przede wszystkim jako społecznik i autor publikacji. Najsłynniejszą z nich była „Przyszła wojna” (1898 r.), składająca się z 6 tomów. Problematyka zawarta w dziele oscyluje wokół przewidywań przyszłej przemysłowej wojny światowej. Głównymi tezami Jana Blocha były: zaprzestanie konfliktów na skalę międzynarodową, rozwaga i zastanowienie się nad przyszłością. Zaraz po wydaniu jego książka została przetłumaczona na wiele języków obcych. Stała się również jednym z oficjalnych argumentów za nominacją do Pokojowej Nagrody Nobla. Wyróżnienie to było o tyle ważne, że Polak mógł stać się pierwszym laureatem Nagrody w tej dziedzinie.W tym samym roku nominacja przypadła Henrykowi Sienkiewiczowi. Bloch został zgłoszony przez Akademię Umiejętności w Krakowie. Jego prace związane z demilitaryzacją krajów, z jego staraniami o poprawę życia społecznego, tworzyły obraz Jana Blocha, jako działacza ponadnarodowego. W tym czasie zaplanował budowę Międzynarodowego Muzeum Wojny i Pokoju w Lucernie. Wybór miasta podyktowany był neutralnością Szwajcarii na arenie międzynarodowej. Realizacja projektu polegała na zbieraniu eksponatów ,takich jak obrazy batalistyczne. Wielkie otwarcie miało nastąpić na wiosnę 1902 roku. Niestety śmierć Blocha przeszkodziła w planach wielkiej uroczystości otwarcia. Zmarł w Warszawie, mieście, które cenił sobie najbardziej. Jego śmierć nastąpiła 6 stycznia 1902 roku, w wieku 65 lat. Pochowany został na Starych Powązkach.

Autorzy tekstu:
Ewa Kozakiewicz
Przemysław Śniadała
Bibloteka Muzeum Kolejnictwa
biblioteka@muzkol.pl