STANISŁAW NIKODEM
 Rawicz- Kosiński

WIELKI BUDOWNICZY KOLEI

Jedną z najważniejszych postaci, które wpisały się w historię budownictwa kolejowego był Stanisław Nikodem Rawicz- Kosiński. Nadzorował on m.in. budowę mostu kolejowego nad Prutem w Jaremczy, który był jednym z największych i nowoczesnych u schyłku XIX wieku.

Stanisław Rawicz- Kosiński urodził się w 1847 roku w Borku Szlacheckim. Po ukończeniu szkoły w Krakowie, rozpoczął studia na Wydziale Komunikacji Politechniki w Pradze, które ukończył w 1872 roku. W tym samym roku wyjechał do Niemiec, gdzie pracował przy budowie trasy Saksońsko- Turyńskiej. Była ona bardzo trudna do zrealizowania, przez wzgląd na planowany jej przebieg wzdłuż rzeki Elestry. To doświadczenie zaowocowało późniejszą nominację na głównego inżyniera budowy lini nad Prutem w zachodniej Ukrainie ( schyłek XIX wieku).

W 1881 roku, Stanisław Rawicz- Kosiński został zatrudniony przy budowie linii Kolei Transwersalnej, której trasa miała przebiegać z zachodu na wschód Galicji ( w tym przez tereny górskie). Pierwszą pracą przy realizacji tego projektu była budowa odcinka z Żywca do Nowego Sącza. W międzyczasie został nominowany na Inspektora Kolei Austriackich. Rezulatatem było otrzymanie zlecenia, polegającego na kierowaniu pracami nad trasą Lwów- Beskid. Łączyła ona Wschodnią Galicję z Węgrami. Inżynier Kosiński został oddelegowany do wybudowania najtrudniejszego fragmentu tej trasy, leżącego w dolinie rzeki Opór ( odcinek ten liczył 79 km.). Jednakże najważniejszym projektem okazała się realizacja fragmentu trasy między Stanisławowem a Woronienką.

ZaOdcinek od Delatyna, obejmujący łącznie 38 kilometrów trudnej górzystej trasy, wymagał innowacyjnych rozwiązań, związanych z przeprawą przez rzekę Prut aż w czterech miejscach. Podczas pierwszej wizji lokalnej, inżynier Kosiński zadecydował, że większa część trasy obejmować będzie lewą stronę rzeki. Trudne usytuowanie linii spowodowało, że prace nad nią rozpoczęły się dopiero w grudniu 1892 roku. Stanisław Nikodem Rawicz- Kosiński zaplanował wówczas wybudowanie tunelu przy granicy z Węgrami, którego długość przekroczyła 1200 m. Większość budowli kolejowych, a w szczególności mosty, stały się wizytówką inżyniera. Najbardziej znanym jest most kolejowy nad Prutem w miejscowości Jaremcze, który był największym w Europie. Rozwiązania konstrukcyjne zastosowane przez Stanisława Kosińskiego, zostały zastosowane przy budowie mostów w Alpach.

Kolejne prace związane z budową linii kolejowych obejmowały m.in. Trasę Tarnopol- Kopyczyńce, Czortków- Zaleszczyki. Należy również wspomnieć, że Stanisław Kosiński był również projektantem kolei górskich na trasach: Lwów- Sianki oraz Lwów- Podzamcze.

W pierwszej dekadzie XX wieku, inżynier Kosiński pełnił funkcje w Ministerstwie Kolei Żelaznych w Wiedniu ( najpierw jako Naczelnik Budowy Nowych Linii, później jako Dyrektor Departamentu Budowy i Konserwacji). Pracował tam 11 lat. W trakcie pracy ( 1908 r.) został odznaczony przez cesarza Franciszka Józefa Orderem Cesarza Leopolda ( był to order austriacki i austro- węgierski ). Był on nadawany od 1808 roku za zasługi cywilne, a od 1860 roku- za wojskowe.

Inżynier Stanisław Nikodem Rawicz- Kosiński zmarł 13 stycznia 1923 roku w Krakowie. Zapisał się na kartach kolei, jako jeden z pionierów polskich kolei, prekursor nowoczesnych rozwiązań technicznych.

Autor tekstu:
Przemysław Śniadała
Biblioteka Muzeum Kolejnictwa
biblioteka@muzkol.pl

Pobierz ten tekst (PDF)

O MOŚCIE KOLEJOWYM
 nad rzeką Prut...

JEDEN Z NAJWIĘKSZYCH MOSTÓW

W II połowie XIX wieku nastąpił rozwój mostów żelaznych, które stały się najpopularniejszymi budowlami kolejowymi w Europie. Jednakże przełom wieków spowodował wyraźne zainteresowanie badaniami nad funkcjonalnością mostów kamiennych, których idealnym przykładem jest most kolejowy nad Prutem.

W tym okresie rozpoczęto budowę lini kolejowej Stanisławów- Woronienka, którą otwarto w 1894 roku. Ciągnie się ona w malowniczej dolinie rzeki Prut. Tenże odcinek obfituje w liczne mosty kamienne, które stały się znakomitym rozwiązaniem przy próbach przekroczenia rzeki na górzystym odcinku zachodniej Ukrainy. Właśnie na tej górskiej linii kolejowej stworzono jednej z najpiękniejszych zabytków budownictwa kolejowego Europy Wschodniej.

Pod koniec XIX wieku rozpoczęto badania nad stworzeniem bezprzgubowych mostów sklepieniowych. Skaliste brzegi rzeki Prut, a przede wszystkim realizacja budowy odcinka kolejowego od stacji Delatyn spowodowały, że innowacyjne rozwiązania konstrukcyjne zostały zaadaptowane właśnie na tym terenie.

Zabytkowy most, który powstał w Jaremczu na 63 km., przez wiele lat był największym na świecie. Kierownikiem budowy był inż. Stanisław Kosiński. Został zbudowany w latach 1893- 1894 i posiadał: 2 sklepienia po 8 m. w świetle, 5 sklepień po 12 m., jak również jedno- 65 metrowe sklepienie ciosowe, przekraczające rzekę Prut. Łuk sklepienia pierwotnie posiadał grubość w kluczu 2,10 m., na wezgłowiu 3,10 m. Inżynier F. Turyn w swoim artykule o odbudowie sklepienia mostu w Jaremczu ( Tygodnik Kolejowy, No 12 (21), Warszawa 1927 r.) pisze, że „ Oś łuku [mostu] przynależną była do promienia o wielkości 40,623 m., cięciwa ( rozpiętość osi łuku) wynosiła 67,62 m., a strzałka osi 18,121 m. Światło sklepienia 65m., strzałka sklepienia wynosiła 17,9 m., promień podniebienia sklepienia 38,454 m., a promień grzbietu 42,792 m. Na grzbiecie sklepienia wykonano w obu pachwinach po 4 pachwinowe łuki po 3,6 m. światła”.

Most kolejowy nad Prutem został zniszczony przez wojska rosyjskie w 1917 roku. Dziesięć lat później nastąpiła decyzja o odbudowie jednego z najwspanialszych dzieł myśli inżynierskiej. W chwili obecnej most funkcjonuje w zmienionej formie architektonicznej, jednak w dalszym ciągu wzbudza zachwyt wśród odwiedzających malowniczą dolinę rzeki Prut.

Autor tekstu:
Przemysław Śniadała
Biblioteka Muzeum Kolejnictwa
biblioteka@muzkol.pl

Pobierz ten tekst (PDF)